{"id":1191,"date":"2014-05-20T22:21:57","date_gmt":"2014-05-20T20:21:57","guid":{"rendered":"http:\/\/wagrowiec.paulini.pl\/?p=1191"},"modified":"2014-05-20T22:23:14","modified_gmt":"2014-05-20T20:23:14","slug":"obmowa-dnia-codziennego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wagrowiec.paulini.pl\/?p=1191","title":{"rendered":"(Ob)mowa dnia codziennego"},"content":{"rendered":"

Mariusz Han SJ<\/span><\/h1>\n

(fot. Ktoine \/ flickr.com \/ CC BY)<\/span><\/span><\/p>\n

<\/a><\/h4>\n

„Spieraj\u0105c si\u0119, dyskutuj\u0105c i modl\u0105c si\u0119 – tak rozwi\u0105zuje si\u0119 konflikty w Ko\u015bciele, b\u0119d\u0105c pewnymi, \u017ce plotki, zawi\u015bci, zazdro\u015bci, nigdy nie mog\u0105 prowadzi\u0107 do zgody, harmonii i pokoju” – <\/span><\/span>powiedzia\u0142 papie\u017c<\/a><\/strong><\/strong>Franciszek<\/a>\u00a0<\/strong><\/strong>w swym rozwa\u017caniu na placu \u015bw. Piotra w Watykanie 18 maja 2014 roku.<\/span><\/span><\/p>\n


\nCzytaj\u0105c Jego s\u0142owa, przypomnia\u0142 mi si\u0119 od razu \u015awi\u0119ty Filip Neri (1515-1595), kt\u00f3ry mia\u0142 zada\u0107 za pokut\u0119 pewnej hrabinie, kt\u00f3ra nie mog\u0142a sobie poradzi\u0107 z grzechami j\u0119zyka, aby rozrzuci\u0142a na wietrze worek pierza. Kiedy po jakim\u015b czasie dama powr\u00f3ci\u0142a z tym samym grzechem, \u015bwi\u0119ty zada\u0142 jej „odwrotn\u0105” pokut\u0119: mia\u0142a zebra\u0107 rozrzucone pi\u00f3ra. Kronikarze opisali, \u017ce penitentka zrozumia\u0142a nauk\u0119 i raz na zawsze przesta\u0142a plotkowa\u0107 i obmawia\u0107.<\/span><\/span><\/p>\n

Obmowa jest jedn\u0105 z najbardziej rozpowszechnionych dzi\u015b wad cz\u0142owieka. <\/span><\/span><\/strong>Wprowadza bolesne rozdarcie i zam\u0119t w ludzkich sercach, niszczy \u015brodowisko rodzinne, miejsce pracy, ca\u0142e spo\u0142ecze\u0144stwo i zadaje b\u00f3l poszczeg\u00f3lnej jednostce. Skutki obmowy niejednokrotnie bywaj\u0105 tragiczne, potrafi\u0105 mocno zrani\u0107 cz\u0142owieka, zniszczy\u0107 dobre imi\u0119, relacje z innymi, a nawet \u017cycie.<\/span><\/span><\/p>\n


\nWarto zatem zatrzyma\u0107 si\u0119, cho\u0107by przez chwil\u0119 nad tym tematem i zapyta\u0107 samego siebie:<\/span><\/span>czy nie mam na sumieniu plotek, obmowy, oszczerstwa? <\/span><\/span><\/strong>Czy kto\u015b ucierpia\u0142 przez m\u00f3j j\u0119zyk? Je\u015bli tak, to czy naprawi\u0142em wyrz\u0105dzon\u0105 krzywd\u0119? Nie wystarczy bowiem powiedzie\u0107 „przepraszam” i zamkn\u0105\u0107 spraw\u0119. Warto r\u00f3wnie\u017c przyjrze\u0107 si\u0119 samemu sobie, bo mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107, \u017ce przez plotki czy obmow\u0119 zniszczy\u0142em co\u015b, co mog\u0142o by\u0107 najpi\u0119kniejsze w naszym codziennym \u017cyciu, a wi\u0119c rado\u015b\u0107, pok\u00f3j i mi\u0142o\u015b\u0107 mi\u0119dzy lud\u017ami.<\/span><\/span><\/p>\n


\nSp\u00f3jrzmy zatem na t\u0119 wad\u0119 z perspektywy \u015bw. Jana M. Vian<\/span><\/span>n<\/span><\/span>eya, cenionego spowiednika, cz\u0142owieka surowego dla siebie, \u0142agodnego dla innych, kt\u00f3ry bez ogr\u00f3dek uj\u0105\u0142 sedno problemu twierdz\u0105c, \u017ce: <\/span><\/span>„nie jeste\u015bmy zwierz\u0119tami, dlatego nas to wci\u0105\u017c zobowi\u0105zuje, aby\u015bmy swoim j\u0119zykiem nie krzywdzili innych ludzi.”<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n


\nObmowy i pom\u00f3wienia sta\u0142y si\u0119 codzienno\u015bci\u0105 w naszym \u017cyciu. „Nic nam tak \u0142atwo nie przychodzi przez usta jak obmowa” – m\u00f3wi\u0142a Magdalena Samozwaniec. Plotki, oszczerstwa potrafi\u0105 zniszczy\u0107 ludzkie \u017cycie. O wadze problemu \u015bwiadcz\u0105 liczne \u015bwiadectwa skrzywdzonych ludzi.<\/span><\/span><\/p>\n

Jak wielu z nas znalaz\u0142o si\u0119 w takiej lub bardzo podobnej sytuacji? Nie wiemy, jak sobie poradzi\u0107, bo nie ma tu jednej prostej odpowiedzi. Sprawa bowiem dotyczy, jak to powiedzia\u0142 \u015bw. Bernard ze Sieny, trzech os\u00f3b jednocze\u015bnie: tego, kto j\u0105 wypowiada, tego, kto jej doznaje i tego, kto s\u0142ucha. Co czuje ka\u017cda z tych os\u00f3b?<\/span><\/span><\/p>\n


\n\u015awi\u0119ty Albert napisa\u0142, \u017ce „pierwszym stopniem obmowy jest obmawianie tego, kto czyni \u017ale; drugim stopniem, gorszym od pierwszego jest obmawianie tego, kto nie czyni ani \u017ale, ani dobrze; trzecim, najgorszym stopniem jest obmawianie tego, kto czyni dobrze.”<\/span><\/span><\/p>\n


\nObmawia\u0107 to „ujawnia\u0107 wady i b\u0142\u0119dy bli\u017aniego w celu szkodzenia jego opinii. Jest zatem celowe przekazywanie komu\u015b niekorzystnych lub niezgodnych z prawd\u0105 informacji o kim\u015b”. Ludzie z\u0142o\u015bliwi, zawistni potrafi\u0105 przypisa\u0107 innym najgorsze zamiary, kt\u00f3re nigdy nie powsta\u0142yby nam w g\u0142owie – pisa\u0142 \u015bw. Jan M. Vianney.<\/span><\/span><\/p>\n


\n<\/span><\/span>Obmow\u0119 i oszczerstwo dzieli cz\u0119sto bardzo w\u0105ska granica.\u00a0<\/span><\/span><\/strong>Obmowy dopuszczamy si\u0119 wtedy, gdy zarzucamy co\u015b niesprawiedliwie bli\u017aniemu albo przypisujemy mu wad\u0119, kt\u00f3rej nie posiada. Ten rodzaj obmowy nazywany jest oszczerstwem. Jeden z Ojc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a m\u00f3wi\u0142, \u017ce ludzi, kt\u00f3rzy oddaj\u0105 si\u0119 obmowie, <\/span><\/span>nale\u017ca\u0142oby wyp\u0119dzi\u0107 ze spo\u0142eczno\u015bci ludzkiej jak „dzikie zwierz\u0119ta”. To mocna s\u0142owa ale adekwatne zw\u0142aszcza w sytuacji, gdy z premedytacj\u0105 szkodzimy innym ludziom.<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n


\nObmowy dopuszcza si\u0119 r\u00f3wnie\u017c ten, kto wyolbrzymia z\u0142o, jakiego dopu\u015bci\u0142 si\u0119 bli\u017ani. Zdarza si\u0119, \u017ce cz\u0142owiekowi faktycznie powinie si\u0119 noga (jest realna wada), a \u015bwiadek tego zdarzenia – zamiast okry\u0107 ten upadek „p\u0142aczem mi\u0142o\u015bci”, wsp\u00f3\u0142czuciem, czy wr\u0119cz ch\u0119ci\u0105 pomocy – dzia\u0142a wr\u0119cz odwrotnie, wyolbrzymi\u0105 t\u0119 wad\u0119 do tak wielkich rozmiar\u00f3w, \u017ce przybiera ona miar\u0119 ponad stan. Strumie\u0144 i ci\u015bnienie nienawi\u015bci zostaje uaktywnione do niepotrzebnych, sztucznych rozmiar\u00f3w.<\/span><\/span><\/p>\n


\n<\/span><\/span>Krytykujemy, oczerniamy, pot\u0119piamy, bez dostatecznego powodu wyjawiamy ukryty b\u0142\u0105d albo win\u0119 bli\u017aniego.<\/span><\/span><\/strong>\u00a0Ot tak, bez namys\u0142u, nie maj\u0105c jakiego\u015b specjalnego powodu ale tzw. „d\u0142ugi j\u0119zyk” lub – jak to cz\u0119sto m\u00f3wimy – z braku innego tematu, czy te\u017c z nud\u00f3w kierujemy nasze s\u0142owa do drugiej osoby, aby zaimponowa\u0107 jej wiedz\u0105 i opini\u0105 o innych ludziach. Tymczasem, jak to zauwa\u017cy\u0142 ks. Jan Bosko, „o bli\u017anim trzeba albo m\u00f3wi\u0107 dobrze, albo milcze\u0107.” Jak\u017ce cz\u0119sto nie s\u0142uchamy tej przydatnej, zwyk\u0142ej i tak prostej rady.<\/span><\/span><\/p>\n


\nS\u0105 w\u015br\u00f3d nas ludzie, kt\u00f3rzy t\u0142umacz\u0105 sobie wszystkie uczynki bli\u017aniego na swoj\u0105 niekorzy\u015b\u0107. Jest to ten typ ludzi, kt\u00f3rzy nawet najlepsze rzeczy s\u0105 w stanie sprowadzi\u0107 na niziny, na samo dno nie\u017cyczliwo\u015bci, z\u0142o\u015bliwo\u015bci i pogardy. Cz\u0119sto wynika to z charakteru lub nawyk\u00f3w, kt\u00f3re wyni\u00f3s\u0142 z domu, szko\u0142y, \u015brodowiska w kt\u00f3rym si\u0119 wychowa\u0142, czy \u017cy\u0142 przez d\u0142u\u017cszy okres swego \u017cycia. Chodzi tu o ca\u0142y proces, kt\u00f3ry zachodzi w cz\u0142owieku przez ca\u0142e lata jego \u017cycia. Jest to taki „rodzaj ludzi”, wsp\u00f3\u0142czesnych malkontent\u00f3w, kt\u00f3rzy – jak m\u00f3wi\u0142 mi jeden z jezuit\u00f3w – gdyby nawet „zobaczyli w tobie anio\u0142a, to zwr\u00f3ciliby ci uwag\u0119 na g\u0142o\u015bny szelest twoich skrzyde\u0142”.<\/span><\/span><\/p>\n


\n<\/span><\/span>Co ciekawe, obmow\u0119 mo\u017cna pope\u0142ni\u0107 r\u00f3wnie\u017c milczeniem. <\/span><\/span><\/strong>Sytuacja taka ma miejsce wtedy, gdy kto\u015b chwali w naszej obecno\u015bci osob\u0119, kt\u00f3r\u0105 znamy, a my na to celowo nie odpowiadamy, nic nie m\u00f3wimy, nie chwalimy i jeste\u015bmy bardzo oszcz\u0119dni w s\u0142owach. Z tego milczenia mo\u017cna wyci\u0105gn\u0105\u0107 wniosek, \u017ce o tej osobie wiemy co\u015b z\u0142ego, albo sami do\u015bwiadczyli\u015bmy od niej przykro\u015bci; \u017ce dobre s\u0142owa wypowiedziane pod jej adresem nie s\u0105 prawdziwe. Swoim milczeniem, gestami lub mimik\u0105 sugerujemy, \u017ce dana osoba jest z\u0142a. Niby \u017cadne s\u0142owa nie padaj\u0105, a wszystko zostaje powiedziane.<\/span><\/span><\/p>\n


\nNajbardziej przykra w skutkach jest obmowa, gdy jeden donosi drugiemu o tym, co o nim m\u00f3wi kto\u015b inny. W\u0142a\u015bnie st\u0105d bior\u0105 pocz\u0105tek nienawi\u015b\u0107, zemsta, gniew, kt\u00f3re nieraz trwaj\u0105 a\u017c do \u015bmierci.<\/span><\/span><\/p>\n


\nKiedy\u015b kto\u015b dobrze uj\u0105\u0142 istot\u0119 problemu: <\/span><\/span>„Ludzie dziel\u0105 si\u0119 na trzy kategorie: wybitni m\u00f3wi\u0105 o problemach, przeci\u0119tni o wydarzeniach, a mali o bli\u017anich”<\/span><\/span><\/strong>. Warto zatem zada\u0107 sobie pytanie: dlaczego ludzie obmawiaj\u0105? Jakie uczucia pchaj\u0105 cz\u0142owieka do tak pod\u0142ych czyn\u00f3w?<\/span><\/span><\/p>\n


\nJedni obmawiaj\u0105 z zazdro\u015bci, by zaszkodzi\u0107 bli\u017aniemu w interesach, czy w samopoczuciu, po to, by poczu\u0142 si\u0119 \u017ale: on taki weso\u0142y, a ja taki smutny, skrzywdzony, biedny – niech poczuje to, co ja. Chodzi tu o osi\u0105gni\u0119cie osobistej korzy\u015bci kosztem drugiej osoby.<\/span><\/span><\/p>\n


\nObmowa pojawia si\u0119 te\u017c wtedy, gdy jej przyczyn\u0105 jest zemsta i osobista nienawi\u015b\u0107. Je\u017celi si\u0119 kogo\u015b nienawidzi, je\u015bli si\u0119 kogo\u015b nie cierpi, nie lubi – to widzi si\u0119 w nim tylko samo z\u0142o. Tu zachodzi ta prosta zasada: cho\u0107by mi dawa\u0142 ca\u0142e dobro, to i tak ja zrobi\u0119 ci na z\u0142o\u015b\u0107, bo ci\u0119 po prostu\u2026 nie lubi\u0119. Tak dla og\u00f3lnej zasady\u2026<\/span><\/span><\/p>\n


\nNajcz\u0119\u015bciej jednak obmowa przychodzi z lekkomy\u015blno\u015bci i tego, \u017ce po prostu j\u0119zyk \u015bwierzbi. Josemar\u00eda Escriv\u00e1 doskonale to opisa\u0142: „nawet nie wiemy, jak\u0105 szkod\u0119, czasami niepowetowan\u0105, mo\u017cemy wyrz\u0105dzi\u0107, m\u00f3wi\u0105c co\u015b, co wydaje ci si\u0119 b\u0142ahostk\u0105, bo twoje oczy s\u0105 zawi\u0105zane przez lekkomy\u015blno\u015b\u0107 albo nami\u0119tno\u015b\u0107.”<\/span><\/span><\/p>\n


\n<\/span><\/span>Zdarza si<\/span><\/span><\/strong>\u0119<\/span><\/span><\/strong> coraz cz\u0119\u015bciej, \u017ce paradoksalnie pod pozorami naprawiania drugiej osoby – aby sta\u0142a si\u0119 lepsz\u0105 – zaczynamy j\u0105 obmawia\u0107. <\/span><\/span><\/strong>Skutek tego jest taki, \u017ce zamiast jej bezpo\u015brednio pom\u00f3c, po\u015brednio zaczynamy jej szkodzi\u0107. <\/span><\/span>Zamiast porozmawia\u0107 z ni\u0105 w cztery oczy, otwarcie o problemie – pierzemy jej brudy na forum. <\/span><\/span><\/strong>Nie zdajemy sobie sprawy, \u017ce wskazuj\u0105c na ni\u0105 palcem, rzucaj\u0105c w ni\u0105 kamieniem niszczymy tak\u017ce siebie.<\/span><\/span><\/p>\n


\n<\/span><\/span>\u017bycie uczy nas, \u017ce gdy po\u015bwi\u0119camy wi\u0119kszo\u015b\u0107 czasu z\u0142u, zamiast dobru – powoli, ale systematycznie stajemy si\u0119 z\u0142ymi lud\u017ami. <\/span><\/span><\/strong>Intencja na pocz\u0105tku niby dobra, ale skutek ko\u0144cowy straszny. Tu dzia\u0142a zwyk\u0142y mechanizm, o kt\u00f3rym wspomina\u0142 \u015bw. <\/span><\/span>Ignacy<\/a>Loyola<\/a>w swoich \u0106wiczeniach Duchowych w tzw. „Regu\u0142ach o rozeznawaniu”. Pisze on, \u017ce taktyka z\u0142ego jest skomplikowana. Pod p\u0142aszczykiem czynienia dla dobra i to w imieniu dobra, potrafi z\u0142apa\u0107 cz\u0142owieka w swoje sid\u0142a i zniszczy\u0107 go, podepta\u0107, nie daj\u0105c \u017cadnej nadziei.<\/span><\/span><\/p>\n


\nDzia\u0142aj\u0105c pod p\u0142aszczykiem dobra z czasem bardzo mocno identyfikujemy si\u0119 z pope\u0142nianym z\u0142em, nawet o tym nie wiedz\u0105c. W\u00f3wczas idealnie sprawdza si\u0119 przys\u0142owie: <\/span><\/span>„kto z kim przestaje, takim si\u0119 staje”<\/span><\/span><\/strong>. W konsekwencji, mi\u0119dzy lud\u017ami tworz\u0105 si\u0119 podzia\u0142y, nieporozumienia, a nawet nienawi\u015b\u0107 – zwyci\u0119\u017caj\u0105 chore ambicje i zaczyna si\u0119 cz\u0119sto nieodwracalny proces, z kt\u00f3rego trudno jest si\u0119 cz\u0142owiekowi uwolni\u0107. <\/span><\/span>Wchodz\u0105 w nawyk: „podkopy”, donoszenie, obmawianie, nieustanna krytyka i os\u0105dy, a wszystko po to, by wyeksponowa\u0107 wady innych os\u00f3b, a samemu wypa\u015b\u0107 doskonale.<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n


\nDla os\u00f3b, kt\u00f3re czuj\u0105 si\u0119 niedowarto\u015bciowane w swoim \u015brodowisku, a chc\u0105 by\u0107 zauwa\u017cone, to pewnego rodzaju sytuacja „bez wyj\u015bcia”, bo z jednej strony chc\u0105 by\u0107 na piedestale – ci\u0105gle chwaleni przez innych i wci\u0105\u017c popularni w swoim \u015brodowisku, a z drugiej strony z biegiem czasu widz\u0105, \u017ce grupa ich „wielbicieli” systematycznie zaw\u0119\u017ca si\u0119 do ma\u0142ej grupki. Dlaczego? Poniewa\u017c obgadywani i oczerniani nie chc\u0105 mie\u0107 \u017cadnych relacji z osob\u0105, kt\u00f3ra donosi\u0142a, obmawia\u0142a i deprecjonowa\u0142a ich, powoduj\u0105c\u00a0 tym samym liczne zranienia.<\/span><\/span><\/p>\n


\nSkutki i efekt ko\u0144cowy takiej sytuacji jest prosty do przewidzenia. Piedesta\u0142 okazuje si\u0119 by\u0107 g\u00f3r\u0105 lodow\u0105, popularno\u015b\u0107 i wiarygodno\u015b\u0107 topniej\u0105. Osobie, kt\u00f3ra kiedy\u015b by\u0142a na szczycie, pozostaje w rezultacie samotno\u015b\u0107 i izolacja, poniewa\u017c mechanizm obmowy b\u0119dzie stosowa\u0107 do wszystkich nowo poznanych os\u00f3b, kt\u00f3re spotka na swojej drodze, bo nie potrafi inaczej funkcjonowa\u0107 spo\u0142ecznie. W takim \u015bwiecie na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119 nie da si\u0119 \u017cy\u0107.<\/span><\/span><\/p>\n

Ale co mo\u017cna zrobi\u0107, by wyj\u015b\u0107 z tej matni?<\/span><\/span><\/strong><\/p>\n


\nPo pierwsze, <\/span><\/span>krzywd\u0119 nale\u017cy naprawi\u0107. <\/span><\/span><\/strong>Nie wystarczy tylko „wyspowiada\u0107 si\u0119” przed sob\u0105, czy w konfesjonale przed kap\u0142anem z grzechu obmowy i oszczerstwa, ale trzeba jeszcze pope\u0142nione z\u0142o naprawi\u0107. „<\/span><\/span>Kto dopu\u015bci\u0142 si\u0119 oszczerstwa czy obmowy <\/span><\/span><\/strong>– m\u00f3wi Vian<\/span><\/span>n<\/span><\/span>ey – <\/span><\/span>ten musi to odwo\u0142a\u0107 wobec os\u00f3b, kt\u00f3re te obmowy us\u0142ysza\u0142y, ale te\u017c je\u015bli jest to sprawa publiczna i jawna, nale\u017cy publicznie samego pokrzywdzonego przeprosi\u0107.” <\/span><\/span><\/strong>Po drugie, wystrzegajmy si\u0119 m\u00f3wienia o innych. Badajmy raczej swoje my\u015bli, postanowienia i czyny – „po to, aby zobaczy\u0107 i wyeliminowa\u0107 z\u0142o ze swojego serca, a wtedy staniemy si\u0119 pokorniejsi i pe\u0142ni mi\u0142osierdzia.”<\/span><\/span><\/p>\n


\n<\/span><\/span>Zapami\u0119tajmy pewn\u0105 z\u0142ot\u0105 zasad\u0119, kt\u00f3r\u0105 dosadnie sformu\u0142owa\u0142 Diderot, \u017ce „ten, kto m\u00f3wi ci o wadach innych, z innymi b\u0119dzie rozmawia\u0107 te\u017c i o twoich.” <\/span><\/span><\/strong>Obmowa bowiem „nie ko\u0144czy si\u0119 tylko na nas samych, gdy\u017c ma niepoj\u0119t\u0105 moc b\u0142\u0105dzenia po uliczkach skrzywdzonych ludzkich serc. U\u017cywajmy naszego j\u0119zyka raczej po to, aby powiedzie\u0107 co\u015b dobrego, pozytywnego, a nie rani\u0105c innych i w rezultacie siebie.<\/span><\/span><\/p>\n


\nNiech ka\u017cdy dzie\u0144 i ka\u017cda noc, b\u0119dzie wci\u0105\u017c cieszeniem si\u0119, czy wr\u0119cz radowaniem w dzie\u0144 i w nocy tym, co da\u0142 nam B\u00f3g. Warto cieszy\u0107 si\u0119 drugim cz\u0142owiekiem, takim jakim jest, a nie zatrzymywa\u0107 si\u0119 nad wydarzeniami czy s\u0142owami, kt\u00f3re ju\u017c min\u0119\u0142y, a kt\u00f3re mog\u0105 doprowadzi\u0107 nas do nienawi\u015bci wzgl\u0119dem drugiego i w konsekwencji – je\u015bli jest si\u0119 cz\u0142owiekiem <\/span><\/span>sumieni<\/span><\/span><\/a>a <\/span><\/span>– tak\u017ce i siebie samego.<\/span><\/span><\/p>\n


\nMiejmy \u015bwiadomo\u015b\u0107 tego \u017ce: „kto si\u0119 skar\u017cy i obmawia, nie jest doskona\u0142y, nie jest nawet dobrym chrze\u015bcijaninem” – jak m\u00f3wi\u0142 \u015bw. Jan od Krzy\u017ca. Zawsze lepiej powiedzie\u0107 jedno s\u0142owo za ma\u0142o, ni\u017c kilka za du\u017co, bo tym jednym s\u0142owem mo\u017cna zniszczy\u0107 czyj\u0105\u015b opini\u0119 na wiele miesi\u0119cy i lat, a w konsekwencji i ca\u0142e \u017cycie. Tylko czy mo\u017cna b\u0119dzie z tym w spokoju \u017cy\u0107?<\/span><\/span><\/p>\n


\nPapie\u017c <\/span><\/span>Franciszek<\/a>ko\u0144czy swoj\u0105 refleksj\u0119 o obmawianiu taki s\u0142owami: „Niech Maryja Panna pomaga nam by\u0107 pos\u0142usznymi Duchowi \u015awi\u0119temu, aby\u015bmy umieli wzajemnie si\u0119 szanowa\u0107 i coraz bardziej jednoczy\u0107 si\u0119 w wierze i mi\u0142osierdziu, maj\u0105c serce otwarte na potrzeby braci”.<\/span><\/span><\/p>\n


\nNic doda\u0107, nic <\/span><\/span>uj\u0105\u0107.<\/span><\/span><\/p>\n