\n
cz. 1.<\/p>\n
Czytam dzieje tego zakonu, jednego z najmniejszych zgromadze\u0144, przegl\u0105dam stare anna\u0142y, \u015bledz\u0119 wyblak\u0142y ci\u0105g dawnego pisma, pochylam si\u0119 nad szeregiem imion i nazwisk o obcym, w\u0119gierskim brzmieniu lub swojskim, znajomym wyd\u017awi\u0119ku. Przesuwaj\u0105 si\u0119 przede mn\u0105 zawi\u0142e historie odesz\u0142ych pokole\u0144 mnich\u00f3w i proste zdarzenia, jakby wczoraj spe\u0142nione, dopiero co zapisane, drobne fakty i wielkie sprawy \u2013 po prostu zwyczajne \u017cycie. Ze wzruszeniem odbieram przestrog\u0119 krakowskiego kronikarza klasztoru na Ska\u0142ce z XVII wieku, abym nie doczeka\u0142 tak ci\u0119\u017ckich czas\u00f3w jak jego \u2013 bo Wis\u0142a pola zala\u0142a, reszt\u0119 zbior\u00f3w grad pobi\u0142, woda przez dach dziurawy przecieka, a morowe powietrze zagra\u017ca rodzajowi ludzkiemu. Idzie z tych kart, z tych starych przekaz\u00f3w dawna tradycja zakonu paulin\u00f3w, si\u0119gaj\u0105ca w odleg\u0142e kr\u0119gi pierwszych wiek\u00f3w chrze\u015bcija\u0144stwa. Zakon ten bowiem swych prapocz\u0105tk\u00f3w doszukuje si\u0119 w czasach, gdy \u201e\u015bwiatem rz\u0105dzili prze\u015bladowcy Ko\u015bcio\u0142a \u2013 Decjusz i Walerian, a na stolicy kartagi\u0144skiej wsp\u00f3lnoty ko\u015bcielnej zasiada\u0142 Cyprian, biskup i m\u0119czennik\u201d, za\u015b na pustyni tebaidzkiej wi\u00f3d\u0142 d\u0142ugi sw\u00f3j \u017cywot Pawe\u0142 Pustelnik. Pierwszym nazwany.<\/i><\/p>\n
<\/p>\n
Nie maj\u0105 paulini swojego formalnego za\u0142o\u017cyciela, jak inne rodzin zakonne. Nie maj\u0105 prawodawcy, kt\u00f3ry by im regu\u0142\u0119 napisa\u0142, wytkn\u0105\u0142 jasny cel, \u015brodki u\u015bwi\u0119cenia wyznaczy\u0142, specyfik\u0119 i miejsce w Ko\u015bciele okre\u015bli\u0142. Gdy duch eremicki poprzez W\u0142ochy przedosta\u0142 si\u0119 w X w. do innych kraj\u00f3w Europy, znalaz\u0142 podatny grunt na W\u0119grzech, tam si\u0119 zacz\u0105\u0142 rozwija\u0107, tak i\u017c na pocz\u0105tku XIII w. sta\u0142 si\u0119 tam zjawiskiem masowym. Pustelnicy rozproszeni po lasach naddunajskich i swym ascetycznym sposobem \u017cycia nawi\u0105zuj\u0105cy do tradycji mnich\u00f3w egipskich, zostali przez Bart\u0142omieja, biskupa Pi\u0119ciu Ko\u015bcio\u0142\u00f3w, zgromadzeni na g\u00f3rze Patacs k. Budy. Ten fakt, kluczowy w dziejach zakonu, zdarzy\u0142 si\u0119 najprawdopodobniej w 1225 r. Biskup Bart\u0142omiej, zapalony reformistycznymi ideami, jako dawny mnich z Cluny, nada\u0142 swoim braciom bardzo prost\u0105 regu\u0142\u0119, raczej zbi\u00f3r rad ni\u017c norm. Uderzaj\u0105 one swoj\u0105 prostot\u0105. Pisa\u0142 bowiem: \u201eNajdro\u017csi bracia moi niech mieszkaj\u0105 wsp\u00f3lnie w domach, niech \u017cyj\u0105 skromnie z pracy swoich r\u0105k, niech pobo\u017cnie ucz<\/i>\u0119s<\/i>zczaj\u0105 do ko\u015bcio\u0142a<\/i>, niech zachowuj\u0105 z pilno\u015bci\u0105 kanony i dekrety <\/i>Ojc\u00f3w\u201d, <\/i>a wszystkich potrzebnych im \u0142ask \u201eniech im udzieli Pan nasz Jezus Chrystus, kt\u00f3ry niech ich raczy pocieszy\u0107 we wszystkich dzie\u0142ach pokutnych\u201d.<\/i> Ta pierwsza wsp\u00f3lnota widocznie spe\u0142nia\u0142a po\u0142o\u017cone w niej nadzieje, skoro bp Bart\u0142omiej cz\u0119sto tam przebywa\u0142, a zrezygnowawszy z pasterzowania w diecezji, do dnia swej \u015bmierci zamieszkiwa\u0142 \u201ewpo\u015br\u00f3d braci swojej\u201d.<\/i><\/p>\n
Lini\u0119 zapocz\u0105tkowan\u0105 prze biskupa Bart\u0142omieja kontynuowa\u0142 jego nast\u0119pca \u2013 Achilles. Zatroszczy\u0142 si\u0119 o zapewnienie m\u0142odej wsp\u00f3lnocie, z\u0142o\u017conej prawdopodobnie z leciwych ju\u017c mnich\u00f3w, niezb\u0119dnej bazy materialnego bytowania i da\u0142 odpowiednie gwarancje trwania w ramach ko\u015bcielnych struktur prawnych. Ta pierwsza wsp\u00f3lnota wkr\u00f3tce wzbogaci\u0142a si\u0119 o nowy o\u015brodek \u017cycia monastycznego, kt\u00f3ry powsta\u0142 w lasach Pilisium przy wydatnych zabiegach organizacyjnych b\u0142ogoslawionego Euzebiusza, kanonika ostrzyhomskiego. Pra\u0142at ten staje si\u0119 ok. roku 1250 pierwszym prowincja\u0142em pauli\u0144skim, a tak powsta\u0142a wsp\u00f3lnota przyjmuj\u0119 nazw\u0119: \u201eBracia \u015bw. Paw\u0142a Pierwszego Pustelnika\u201d. <\/b>Dalsze daty b\u0119d\u0105 jedyni wyznacza\u0142y znacz\u0105ce zdarzenia w rozwoju lub lub schodzeniu do granic \u015bmierci ca\u0142ego zakonu. W tym pocz\u0105tkowym okresie na wyr\u00f3\u017cnienie zas\u0142uguj\u0105 takie fakty, jak zabiegi u Stolicy Apostolskiej o zatwierdzenie przy skutecznym poparciu \u015bw. Tomasza z Akwinu w r. 1262 i oficjalna zgodana istnienie zgromadzenia wyra\u017cona specjalnym dokumentem przez kardyna\u0142a Gentilisa, legata papie\u017ca Klemensa V, nadaj\u0105cego zakonowi regu\u0142\u0119 \u015bw. Augustyna w grudniu 1308 roku.<\/p>\n
Przywo\u0142any tu skr\u00f3towo etap powstawania paulin\u00f3w ujawnia wiele cech, kt\u00f3re ju\u017c przylgn\u0105 do profilu tego zakonu, stan\u0105 si\u0119 wyznacznikami jego duchowo\u015bci, b\u0119d\u0105 si\u0119 przewija\u0107 w dziejach i kszta\u0142towa\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107 jego cz\u0142onk\u00f3w. Posta\u0107 Paw\u0142a z Teb, uobecniona nawet w samej nazwie zakonu, a przecie\u017c tak odleg\u0142a w czasie, obca tak\u017ce w zmienionych warunkach religijnych, spo\u0142ecznych czy politycznych, pe\u0142ni\u0142a funkcje zast\u0119pcze za\u0142o\u017cyciela z jakim\u015b \u0142adunkiem mocy inspiruj\u0105cej i obliguj\u0105cej. \u015aw. Pawe\u0142 I Pustelnik sta\u0142 si\u0119 w p\u00f3\u017aniejszych dziejach zakonu nie tylko symbolem, patriarch\u0105, ale przywodzi\u0142 na my\u015bl ca\u0142\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 pustyni z ca\u0142ym baga\u017cem pewnych warto\u015bci. Pustynia w okresie wielkich prze\u015bladowa\u0144 by\u0142a miejscem schronienia dla wielu ludzi, stawa\u0142a si\u0119 tak\u017ce sposobem zachowania najwy\u017cszych warto\u015bci. Dostrzegano tkwi\u0105ce tam niebezpiecze\u0144stwa wynikaj\u0105ce ze zmaga\u0144 w walce dobra ze z\u0142em. Ale te\u017c pustynia dostarcza\u0142a prze\u017cy\u0107, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 do\u015bwiadczy\u0107 mocy Boga, wyrazi\u0107 wzgl\u0119dem Niego postaw\u0119 pe\u0142n\u0105 zaufania, oprze\u0107 si\u0119 na Nim w momentach szczeg\u00f3lnego zagro\u017cenia. Pustynia stanowi co\u015b w rodzaju poligonu do\u015bwiadczalnego \u2013 styku w\u0142asnej s\u0142abo\u015bci z Bo\u017c\u0105 wszechmoc\u0105. Pustynia b\u0119d\u0105 etapem w drodze po wyj\u015bciu z niewoli do ziemi obiecanej, stwarza niezwykle sprzyjaj\u0105ce okoliczno\u015bci do\u015bwiadczenia Boga, kt\u00f3ry mo\u017ce wyprowadzi\u0107 cz\u0142owieka z ka\u017cdej sytuacji, nawet z tej \u2013 po ludzku m\u00f3wi\u0105c \u2013 bez wyj\u015bcia. Rozproszeni po swoich samotniach le\u015bnych pustelnicy, zebrani potem przez Bart\u0142omieja i Euzebiusza, tworz\u0105c now\u0105 form\u0119 \u017cycia we wsp\u00f3lnocie, usi\u0142owali unie\u015b\u0107 z sob\u0105 do\u015bwiadczone warto\u015bci, ocali\u0107 je i przekaza\u0107 innym. Uzewn\u0119trzni\u0142a si\u0119 ta tendencja mi\u0119dzy innymiw sytuowaniu pierwszych klasztor\u00f3w pauli\u0144skich w miejscach odosobnionych, z daleka od osiedli ludzkich.<\/p>\n
Ale ani lasy w\u0119gierskie, ani na osobno\u015bci budowane klasztory nie by\u0142y pustyni\u0105. Zaistnia\u0142a konieczno\u015b\u0107 aktualizacji ca\u0142ego kontekstu semantycznego, jakim by\u0142o nasycone poj\u0119cie pustyni. W \u015bwiadomo\u015bci paulin\u00f3w plastyczno\u015b\u0107 tego s\u0142owa pozwala\u0142a funkcjonowa\u0107 jako wielka, ci\u0105gle obecna metafora. Ta metafora wyra\u017ca\u0142a istnienie trwa\u0142ych zwi\u0105zk\u00f3w my\u015blowych mi\u0119dzy wyidealizowan\u0105 postaci\u0105 Paw\u0142a z Teb, a realizowan\u0105 form\u0105 \u017cycia zakonnego. Obejmowa\u0142a ona to, co r\u00f3\u017cne, i \u0142\u0105czy\u0142a dwoisto\u015b\u0107 w jedno\u015b\u0107. Pe\u0142ni\u0105c t\u0119 funkcj\u0119, jak ka\u017cda metafora, unaocznia\u0142a przenoszenie zjawisk, czynno\u015bci, stan\u00f3w z rzeczywisto\u015bci odleg\u0142ej czasowo i i przestrzennie na konkretnie kszta\u0142towan\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. I w tym punkcie wyobra\u017ania nie da\u0142a si\u0119 wyprzedzi\u0107 potrzebie. Ide\u0119 pustyni zwerbalizowano wywo\u0142awczym has\u0142em: \u201eSolus cum Deo solo\u201d – \u201esam z samym Bogiem\u201d. <\/b><\/i>Jeszcze na pocz\u0105tku XX wieku jasnog\u00f3rski przeor Euzebiusz Rejman urz\u0105dzaj\u0105c na dawnym terenie obronnych fos park przyklasztorny przyda\u0142 mu nazw\u0119 pustelni. W tym kontek\u015bcie szerszej wymowy nabiera fakt sprowadzenia w 1381roku relikwii \u015bw. Paw\u0142a I Pustelnika z Wenecji do Budy. Musia\u0142o to posiada\u0107 olbrzymie znaczenia dla paulin\u00f3w, skoro kr\u00f3l Ludwik wysun\u0105\u0142 ten warunek jako jeden z podstawowych punkt\u00f3w zawarcia pokoju po zwyci\u0119skiej wojnie.<\/p>\n
Dla zilustrowania obecno\u015bci metafory pustyni nale\u017cy tak\u017ce przywo\u0142a\u0107 przywileje nadane przez papie\u017ca Bonifacego IX z 1401 r. tzw. komunikacji w dobrach duchowych kartuz\u00f3w, z dodan\u0105 przez Eugeniusza IV klauzul\u0105, zabraniaj\u0105c\u0105 paulinom przechodzi\u0107 do innego zakonu opr\u00f3cz kartuz\u00f3w (1436 rok).<\/p>\n
Umieli jednak paulini spojrze\u0107 na \u201epustyni\u0119\u201d w swoim \u017cyciu z odpowiedniego dystansu i i potrafili rozeznawa\u0107 , co stanowi cel, a co jest jedynie \u015brodkiem do celu. Tote\u017c kiedy zakon rozr\u00f3s\u0142 si\u0119 w pot\u0119\u017cny organizm si\u0119gaj\u0105cy od W\u0119gier poprzez Polsk\u0119, Ba\u0142kany, Niemcy a\u017c do Portugalii, pod\u0105\u017cyli ch\u0119tnie z Dobr\u0105 Nowin\u0105 do Argentyny i Paragwaju. Przeszczepieni do Polski, wykazali r\u00f3wnie\u017c ogromne uwra\u017cliwienie na odczytywanie znak\u00f3w czasu. Sprowadzeni i osadzeni na Jasnej G\u00f3rze w 1382 roku, a w dwa lata p\u00f3\u017aniej obdarowani Obrazem Bogarodzicy, bez niepokoj\u00f3w podj\u0119li si\u0119 wype\u0142nienia tej misji, kt\u00f3r\u0105 samo \u017cycie im powierzy\u0142o. Bardzo szybko dostosowali si\u0119 do nowych warunk\u00f3w egzystencji i pracy w\u015br\u00f3d \u201enap\u0142ywu ludzi, kt\u00f3rych mn\u00f3stwo zbiega si\u0119 do swego ko\u015bcio\u0142a\u201d, <\/i>jak informowa\u0142 W\u0142adys\u0142aw Jagie\u0142\u0142o papie\u017ca Marcina V w specjalnym li\u015bcie z 1429 r. W tak zmienionych okoliczno\u015bciach rozumieli, \u017ce poj\u0119cia pustyni nie nale\u017cy uto\u017csamia\u0107 z g\u0142uch\u0105 samotni\u0105, z ucieczk\u0105 od ludzi, z izolacj\u0105 od \u017cycia Ko\u015bcio\u0142a. Prac\u0119 duszpastersk\u0105 przyj\u0119li jako wype\u0142nienie swojego pos\u0142annictwa w s\u0142u\u017cbie Ko\u015bcio\u0142owi. Ta w\u0142a\u015bnie postawa gotowo\u015bci, to \u201eodczytywanie znak\u00f3w czas\u00f3w\u201d stanowi bardzo znamienny rys pauli\u0144skiej duchowo\u015bci. Objawia si\u0119 on nie tylko w fenomenie Jasnej G\u00f3ry. Umiej\u0119tno\u015b\u0107, lub przynajmniej gotowo\u015b\u0107 tworzenia harmonijnej syntezy w \u0142\u0105czeniu dawnych pustelniczych tradycji z potrzebami chwili wykazywa\u0142 zakon w ci\u0105gu ca\u0142ej swojej historii. Zdanie Adama Mickiewicza pod adresem paulin\u00f3w wypowiedziane, nawet gdy si\u0119 je przyjmie bez retorycznej emfazy, \u017ce \u201ew Polsce tylko zakonnicy umieli co\u015b zorganizowa\u0107 i jedyna twierdza w dobrym stanie znajdowa\u0142a si\u0119 w r\u0119ku paulin\u00f3w\u201d,<\/b><\/i><\/p>\n
pozostanie w swym istotnym za\u0142o\u017ceniu prawdziwe. Gdy w XVI w. zar\u00f3wno na W\u0119grzech, jak i w Polsce wzros\u0142o zapotrzebowanie na prac\u0119 duszpastersk\u0105 w\u015br\u00f3d wiernych, gdy otworzy\u0142y si\u0119 mo\u017cliwo\u015bci w szkolnictwie, paulini z ca\u0142ym oddaniem podj\u0119li wezwanie w\u0142adz ko\u015bcielnych, obejmuj\u0105c tak\u017ce plac\u00f3wki parafialne. Nale\u017cy przy tym doda\u0107, \u017ce praca na parafii nie by\u0142a wcale jakim\u015b dodatkiem czy ust\u0119pstwem z tzw. ducha zakonnego. Przeciwnie. Jedn\u0105 z najstarszych fundacji pauli\u0144skich w Polsce jest konwent w Krakowie na Ska\u0142ce. Jan D\u0142ugosz w 1471 r. przekaza\u0142 braciom \u015bw. Paw\u0142a I Pustelnika w\u0142a\u015bnie ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny pod wezwaniem \u015bw. Micha\u0142a Archanio\u0142a i Stanis\u0142awa Biskupa. Na karb szczeg\u00f3lnej ironii losu wypada po\u0142o\u017cy\u0107 fakt, \u017ce administracji tej najstarszej parafii, kt\u00f3ra przetrwa\u0142a wiele naprawd\u0119 trudnych moment\u00f3w, wyzbyto si\u0119 w r. 1923. R\u00f3wnie\u017c ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny pod wezwaniem Naj\u015bw. Maryi Panny Wniebowzi\u0119tej sta\u0142 si\u0119 na Jasnej G\u00f3rze sta\u0142 si\u0119 pierwsz\u0105 siedzib\u0105 paulin\u00f3w w Polsce, za zgod\u0105 biskupa krakowskiego Jana Radlicy oraz Henryka z B\u0142eszna, plebana. Eremicki klasztor, chocia\u017c pozbawiony praw i przywilej\u00f3w administracyjnej jednostki ko\u015bcielnej, przej\u0105\u0142 wszystkie funkcje pracy parafialnej, rozwijaj\u0105c specjalny dzia\u0142 duszpasterstwa pielgrzymkowego. Pielgrzymom przede wszystkim g\u0142oszono S\u0142owo Bo\u017ce, pos\u0142ugiwano w sakramencie pokuty, dla nich sprawowano Eucharysti\u0119, organizowano rozbudowane nieraz do rozmiar\u00f3w spektakularnych nabo\u017ce\u0144stwa pontyfikalne.<\/p>\n
Idea oddania si\u0119 pracom kaznodziejskim przewija\u0142a si\u0119 w pierwszej regule pauli\u0144skiej. Nakazywa\u0142a ona braciom zdobywa\u0107 dla Boga serca bli\u017anich w\u0142asnym przyk\u0142adem \u017cycia i zbawiennymi upomnieniami. Prawo g\u0142oszenia S\u0142owa Bo\u017cego otrzymali paulini we W\u0142oszech i w innych krajach na mocy bulli Bonifacego IX w 1401 r. Na Jasnej G\u00f3rze przywi\u0105zywano wielk\u0105 wag\u0119do tej pos\u0142ugi. Aby nale\u017cycie wywi\u0105zywa\u0107 si\u0119 z na\u0142o\u017conego obowi\u0105zku, utworzyli specjalny urz\u0105d kaznodziei. Dbano, by to by\u0142 cz\u0142owiek wykszta\u0142cony i uzdolniony. Bywa\u0142 on zwalniany z uczestnictwa w nocnym, a nawet dziennym officium divinum<\/i> w ch\u00f3rze na dwa lub trzy dni przed wyg\u0142oszeniem kazania. Ju\u017c w XV wieku og\u00f3lne duszpasterstwo wesz\u0142o w zakres normalnej pracy paulin\u00f3w, a w XVII w. przyby\u0142y jeszcze misje i szkolnictwo. Do najbardziej jednak rozbudowanej formy duszpasterstwa wysun\u0119\u0142a si\u0119 praca w konfesjonale. Do\u015b\u0107 powszechnie ustali\u0142o si\u0119 przekonanie, \u017ce na Jasnej G\u00f3rze trzeba koniecznie skorzysta\u0107 ze spowiedzi, \u017ce nale\u017cy ona do czynno\u015bci zwi\u0105zanych z pobytem w tym miejscu. Wed\u0142ug poczynionych oblicze\u0144, aby zado\u015b\u0107uczyni\u0107 potrzebom wiernych w tej dziedzinie, ka\u017cdy paulin w roku 1977 musia\u0142by wyspowiada\u0107 du\u017c\u0105 ilo\u015b\u0107 os\u00f3b, co w praktyce jest absolutnie niewykonalne. Kto\u015b ze spowiadaj\u0105cych zakonnik\u00f3w z licznikiem w r\u0119ku zarejestrowa\u0142 29 505 os\u00f3b wyspowiadanych przez siebie os\u00f3b w okresie od stycznia do pa\u017adziernika 1976 r.<\/p>\n
W ramach prac duszpasterskich paulin\u00f3w w ci\u0105gu ostatnich dziesi\u0105tk\u00f3w lat trzeba zasygnalizowa\u0107 ogromny wk\u0142ad w dzie\u0142o Wielkiej Nowenny, Millenium Chrztu Polski, w Akt Oddania Maryi, 300-lecie obrony Jasnej G\u00f3ry, przeprowadzenie kilku koronacji obraz\u00f3w Matki Bo\u017cej oraz organizacj\u0119 prowadzonej corocznie Warszawskiej Pielgrzymki Pieszej. Jasna G\u00f3ra przyjmuj\u0105c duszpasterski program Episkopatu Polski sta\u0142a si\u0119 de facto<\/i> centralnym o\u015brodkiem uroczysto\u015bci religijnych, miejscem licznych zjazd\u00f3w, konferencji, rekolekcji, r\u00f3\u017cnych typ\u00f3w dni skupienia. Nie tutaj miejsce na przytaczanie danych statystycznych, kt\u00f3re mia\u0142yby rzekomo ukaza\u0107 moc \u0142aski Bo\u017cej i zbawcze dzie\u0142o Chrystusa uj\u0105\u0107 w prawid\u0142a ksi\u0119gowo\u015bci. Ju\u017c bowiem prorok Izajasz poucza\u0142, \u017ce ani drogi, ani my\u015bli Bo\u017ce nie s\u0105 jako drogi i my\u015bli ludzkie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
cz. 1. Czytam dzieje tego zakonu, jednego z najmniejszych zgromadze\u0144, przegl\u0105dam stare anna\u0142y, \u015bledz\u0119 wyblak\u0142y ci\u0105g dawnego pisma, pochylam si\u0119 nad szeregiem imion i nazwisk o obcym, w\u0119gierskim brzmieniu lub swojskim, znajomym wyd\u017awi\u0119ku. Przesuwaj\u0105 si\u0119 przede mn\u0105 zawi\u0142e historie odesz\u0142ych pokole\u0144 mnich\u00f3w i proste zdarzenia, jakby wczoraj spe\u0142nione, dopiero co zapisane, drobne fakty i wielkie…<\/p>\n